De ervaringsdeskundige als schaamlap?: Over participatiepipo’s, cleane aandachtjunks en kroko-ouders

Wel of niet kunnen, dat is niet meer de boodschap
Er zijn gedurfde keuzes nodig, schrijft de Nederlandse ervaringsdeskundige Hans van Eeken in De ervaringsdeskundige als schaamlap, een artikel op Sociaal.net. In zijn artikel, eerder verschenen in het Tijdschrift Sociale Vraagstukken, neemt hij duidelijk stelling tegenover herstel, empowerment en ervaringsdeskundigheid. Bij deze een (poging tot) reactie.

Ervaringsdeskundige Hans van Eeken heeft, zoals hij zelf aangeeft op zijn Linkedin-blog, getracht een polemisch artikel te schrijven waarin hij duidelijk stelling neemt ten aanzien van herstel, empowerment en ervaringsdeskundigheid. Dat deed hij op vraag van en betaald door het Tijdschrift Sociale Vraagstukken. Dat hij daar goed in geslaagd is, tonen de vele reacties, ook door Vlaamse ervaringsdeskundigen en ervaringswerkers. 

Het polemische karakter, de perspectieven van Van Eeken (Nederlander, ambachtsman, niet opgeleid als hulpverlener), en de publicatie waarin zijn stuk is verschenen, zijn volgens mij belangrijke elementen om mee te nemen in een reactie op het artikel.
 
Mijn eerste indruk bij het lezen van het artikel was er een van diep zuchten.
 
Er is om te beginnen duidelijk een wereld van verschil tussen het beeld dat Van Eeken schetst en mijn eigen ervaringen binnen psychiatrische hulpverlening. Bovendien blijven er volgens mij, los van de vage bewoordingen, veel open vragen om echt op de inhoud van het artikel te kunnen reageren. Laat ik mijn reactie daarom beginnen tot vragen, en daarna pogen in te gaan op de inhoud. 
 
Zo zoek ik in het artikel tevergeefs vanuit welke ervaringen de auteur zichzelf ervaringsdeskundige noemt/waant. Ik kan dat proberen op te maken uit wat staat op sociale media, maar het blijft gissen. Het enige wat ik vind is dat hij werknemer was bij een ggz-voorziening. 
 
Voorts gebruikt Van Eeken heel wat termen waarvan de betekenis voor mij niet duidelijk is, die veralgemeend of verwarrend overkomen. Het heeft vast te maken met een poging ‘polemisch’ over te komen. Het komt de toegankelijkheid van het artikel alvast niet ten goede.. 
 
De auteur maakt tevens een onderscheid tussen geestelijke gezondheidszorg en het sociaal domein. In dat laatste gebied is de auteur de afgelopen drie jaar actief geweest. 
 
Is dat sociaal domein hetzelfde als de welzijnssector, alle rechtstreeks toegankelijke niet-specifieke hulp — en dienstverlening? Dat zou vreemd zijn, want ook in Nederland is er geestelijke gezondheidszorg die rechtstreeks toegankelijk is. 
 
Dat ‘sociaal domein’ zou dan geen ‘biomedisch zorgmodel’ en ‘betweterige zorgprofessionals’ hebben. Tenzij dan voor ‘personen met verward gedrag’. Dat laatste blijkt een Nederlandse politieterm voor mensen met gedrag dat niet meteen begrepen worden. De lokale politie in Vlaanderen noemt hen volgens mij  gewoon ‘gekken’, ‘zotten’, ‘gestoorden’ of ‘lastigaards’. Simpel en kort.
 
Of deze ‘personen met verward gedrag’ dezelfde zijn als de mensen met een ‘psychische problematiek’, die elders in het artikel worden genoemd, is evenmin duidelijk.
 
Wel duidelijk is dat beiden het ‘eigenaarschap’ ontnomen worden. Alweer een term waar ik me als blanke bovengemiddeld begaafde mens met autisme geen beeld bij kan vormen. Al kan dat ongetwijfeld ook aan mijn beperkend verbeeldingvermogen liggen.
 
In elk geval lijkt ieder mens ‘zonder psychische problemen’ in Nederland eigenaar te zijn van zijn of haar leven. Terwijl ik als Vlaming altijd heb gehoord dat een leven ofwel wordt gemaakt door anderen (via het proces van identiteitsvorming) ofwel geleased wordt van God. Eigenaarschap in België wordt vooral gezien als een basis om belastingen op te heffen. Je wil hier dus echt geen eigenaar zijn van je leven, of je bent bankroet.
 
Dit eigenaarschap betekent bij van Eeken concreet dat je je leven ten volle moet kunnen beleven. Dat houdt onder andere in dat je je ziekte moet kunnen beleven. Je moet ook ruimte krijgen om je gedachten en emoties te beleven, die mogen dus niet onderdrukt worden. En, niet in het minst, je moet ruimte krijgen om de regie over je leven op te nemen. Om verantwoordelijk en sterker te worden. Van Eeken gelooft ‘rotsvast’ (keihard dus) in het ‘herstellend vermogen’ van mensen — welke psychiatrische problematiek ze ook hebben.
 
Medeburgers hebben volgens de auteur te weinig vertrouwen in die eigen kracht van de psychiatrische medemens. Integendeel, ze willen vooral reddenen helpen. Dat heeft echter net het tegenoverstelde effect. Van Eeken stelt dat mensen eerst de ruimte moet krijgen, vervolgens voor de eigen regie zullen durven kiezen, en uiteindelijk, door de herwonnen dynamiek richting welbevinden zullen evolueren. Dat zou dan door netwerken en zelfhulp bevorderd en ondersteund kunnen worden.
 
Van Eeken's pleidooi voor meer eigen regie en inclusie, is natuurlijk niet nieuw, maar zeker lovenswaardig. Het is niet nieuw, omdat het al decennia wordt verkondigd door allerlei maatschappijkritische auteurs. En het ligt volgens mij ook in de lijn van de vermaatschappelijking van de geestelijke gezondheidszorg en inzicht in wat mensen met een psychiatrische stoornis of handicap kunnen.
 
Toch heeft die evolutie ook minder aangename neveneffecten en wordt ze al eens misbruikt voor minder nobele doelen (zoals besparingen van overheidswege). En ze botst ook met de grenzen van de samenleving, meer bepaald met die van mensen, of die nu van dichtbij of van veraf in aanraking komen met ‘verwarde personen’.
 
Mochten al bovenstaande vragen en twijfels beantwoord zijn, zou ik iets kunnen zeggen over die ervaringsdeskundige die als schaamlap zou worden gebruikt. Maar ook daar komt alweer een resem vragen: Wat bedoelt Van Eeken met ervaringsdeskundigheid? Welke mensen bedoelt hij precies? En hoe kan je als ervaringsdeskundige de schaamlap-functie overstijgen? Zonder daarbij over te komen als eigenzinnig, weerbarstig of criticaster? 
 
Ik zie ervaringsdeskundigen als mensen met ervaring op een of ander domein (bijvoorbeeld als cliënt/patiënt binnen de ggz, of als zeer nabije betrokkene) die, vanuit kritische reflectie over die ervaringen, de deskundigheid van beroepskrachten constructief kunnen aanvullen. Daarbij is je eigen ervaring kunnen kaderen tegenover die van anderen, tegenover historische en maatschappelijke evoluties en tegenover doelstellingen van soorten hulpverlening en zorg, volgens mij essentieel. 
 
Dat kan je volgens mij leren door een cursus ‘hulpverlening voor dummies’ te volgen, zoals tegenwoordig in opgang is. Dat moet volgens mij in de context zelf ervaren worden. Ik pleit dus eerder voor kennis maken met zoveel mogelijk verschillende andere ervaringsdeskundigen en hulpverleners binnen zoveel mogelijk verschillende situaties, settings en sectoren. Door naar elkaars verhalen te luisteren, in gesprek te gaan met elkaar, door elkaars boeken en blogs te lezen, kennis te maken met elkaars kunst en professionele projecten ... Ervaringsdeskundigheid is zoveel meer dan betaald werken binnen een therapeutische setting en hetzelfde werk proberen te doen van een hulp - of zorgverlener. 
 
Ervaringsdeskundigen binnen handicap, ggz, armoede, verslaving, misbruik, jeugdzorg  … kunnen zoveel van elkaar leren. Net zoals we allen veel kunnen leren van praktijksituaties in verschillende hulpverleningssettings, en door daar samen kritisch over te reflecteren. De sociale kaart kennen of weten hoe je slecht nieuws gesprekken overbrengt, helpt volgens mij niet als je alleen je eigen hokje kent. 
 
Helaas zijn er nog teveel ervaringsdeskundigen die voor hun eigen belangen (of die van hun kind), voor die van ‘hun groep’ (op basis van stoornis of handicap of hulpmiddel) of voor een bepaalde levensbeschouwing opkomen. Het is belangrijk dat we hierover open zijn, tegenover elkaar en tegenover anderen. Dat we belangenvermenging en ons perspectief concreet outen, net zoals hulpverleners en politici dat moeten doen. Dat gebeurt helaas nog te weinig. 
 
Zoniet dreigen we te worden tot ‘participatiepipo’s, ‘cleane aandachtsjunks’ of ‘krokodil-ouders’. Jaren geleden leerde ik die termen tijdens mijn opleiding als ‘maatschappelijke assistent’ tijdens een college rond maatschappelijke participatie van bijzondere doelgroepen. 
 
De eerste groep, de participatiepipo’s (naar Pipo de Clown wellicht), waren volgens onze (overigens inspirerende) lector ‘excuustruzen zonder veel reflectie of kritische geest, die er eigenlijk bij zaten omdat een raad van bestuur dat in haar missie en visie had ingeschreven’.
 
De tweede groep, de cleane aandachtsjunks, waren volgens hem vooral actief in de verslavingszorg en jongerenteams. Het waren jongeren of verslaafden die een succesvol parcours hadden afgelegd en die vonden dat vooral eigen inzet en verantwoordelijkheid belangrijk waren voor het succes. Lukt het niet, dan was je volgens hen gewoon een mislukkeling. Je moest willen werken, je therapie volgen, medicatie afzweren, tegen de DSM zijn, en zo meer.
 
De derde groep ten slotte waren de kroko-ouders, (vaak bejaarde) ouders die er al dan niet half versuft bij zaten in een (gebruikers)raad van voorzieningen (waar hun kinderen al jaren woonden) of van diensten, maar eigenlijk weinig inbreng hadden, laat staan tegengas gaven. Ze hadden weinig inzicht in andere situaties dan die van hun kind, en veel ontzag voor de directie.
 
Het verhaal van de inzet van ervaringsdeskundigheid blijft, vermoedelijk evenveel in Nederland als in Vlaanderen (Wallonië is een apart geval), zowel voor insiders als outsider moeilijk te verstaan.
 
Ofwel ben je ziek en wordt je behandeld. Ofwel ben je genezende en doe je er alles aan om je leven buiten de ggz terug op te nemen, zonder je kwetsbaarheid al te veel te tonen. Dat is volgens mij wat bij de meerderheid van mensen leeft. Wie daar probeert tegen in te gaan, moet dat vaak doen met een pseudoniem, met een stevige organisatie achter de hand of heeft weinig of niets te verliezen. Omdat hij of zij er (te) goed uitziet, veel capaciteiten heeft, en ook zelfstandig kan werken.
 
Tot slot, en niet in het minst, zijn ook patiënten en gebruikers met psychische ondersteuningsnood niet altijd even happig op de inzet van ervaringsdeskundigheid in hun traject. Zo wil lang niet iedereen, en misschien wel meer mensen dan we zouden denken, beroep doen op een ervaringsdeskundige (hulpverlener). Omdat die hen niet zal verstaan, ‘te raar’ overkomt, niet te vertrouwen is, ‘meedoet met de rest’, … enzovoort.
 
Uiteindelijk willen ook patiënten/cliënten immers zo snel en zo goed mogelijk weer aan de slag, of met rust gelaten worden. Om te doen waarvoor we gemaakt zijn, hetzij een plaatsje in de samenleving te veroveren, hetzij ons eigen ding doen. 
 
Als ervaringsdeskundige (en sowieso als hulpverlener) moet je je ervan bewust zijn dat er heel wat invullingen van een kwaliteitsvol bestaan zijn. Dat er niet één weg is, die van volledig burgerschap, betaald werk, maximale zelfbeschikking en sociaal functioneren. Ieders invulling van kwaliteit van bestaan heeft nu eenmaal andere klemtonen. Zo wil de ene zichzelf bewijzen via werk, en de andere 'autistisch gelukkig' zijn. En dan zijn er ook mensen die het liefst hun eigen einde achter de hand willen houden. Ook al voel je daar weerstand voor, je moet als ervaringsdeskundige kunnen afstand nemen tot je eigen aangevoelde gelijk. 
 
Ook al is er een enorme maatschappelijke druk om alleen voor het volle leven en die ene weg te gaan, de bison futé (de langere, tragere weg) moet een even valabel alternatief zijn en uitgebouwd worden. Niet om ver weg in de bossen gestoken te worden, maar om goed te kunnen leven.  Dat is volgens mij de een van de voornaamste uitdagingen voor veel ervaringsdeskundigen-in-spé, en waar velen (ook zij die zich groots wanen) in de mist gaan. Er zijn mensen die ook ‘anders’ willen zijn, die zich specialiseren in routineus eigen bedachte taken uitvoeren en toch, als er energie voor over blijft, mee doen op hun manier. Ook al gruwelen al de anderen daarvan, al dan niet uit jaloezie
 
 

Datum van publicatie in medium: 
18 juni 2017 om

Reacties

make money qa fx

how to make money online fast how much money do youtubers make https://www.fresher.ru/elz/# ">make money online how to make quick money how to make money with youtube

how does facebook make money how to make money on instagram make money online how to make quick money how does craigslist make money

https://www.fresher.ru/elz/# - make money

===Post new comment

The content of this field is kept private and will not be shown publicly.
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Allowed HTML tags: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Lines and paragraphs break automatically.

More information about formatting options

CAPTCHA
Deze vraag dient om spam-inzendingen te vermijden.
Beeld-CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.